πίσω
ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΙΤΩΛΙΑΣ
ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΕΝΔΟΞΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ
   
Τα νομίσματα που κόπηκαν στην αρχαιότητα από τις πόλεις-κράτη γνώρισαν μεγαλύτερη επιτυχία και ισχύ από εκείνα που προήλθαν από τις διάφορες, κατά καιρούς, πολιτικές ή στρατιωτικές συμμαχίες, όπως η Αιτωλική συμπολιτεία. Αυτές οι συμμαχίες είχαν έναν τοπικό χαρακτήρα και την ίδρυσή τους χαρακτηρίζει μια αναγκαιότητα, ώστε να μπορούν να αντεπεξέλθουν υιοθετώντας μια κοινή πολιτική ενάντια σε διάφορες πολιτικές ή συνήθως στρατιωτικές προκλήσεις. Με την ευκαιρία αυτή έκοβαν και νομίσματα που συνήθως δεν κυκλοφορούσαν επί πολύ, ακολουθώντας την τύχη και τη διάρκεια των ίδιων των συμμαχιών.
Στην αρχαία Αιτωλοακαρνανία έχουμε την ενδιαφέρουσα νομισματοκοπία των Αιτωλών που περιελάμβανε χρυσές, αργυρές και χάλκινες κοπές. Η έκδοση των νομισμάτων αυτών συμπίπτει με την περίοδο ακμής της πολιτικής τους δύναμης στην Κεντρική Ελλάδα (280-188 π.Χ.) και χρησίμευσε κυρίως για την κάλυψη στρατιωτικών αναγκών. Η προσωποποίηση της Αιτωλίας και ο καλυδώνιος κάπρος δεσπόζουν στην εικονογραφία των νομισμάτων της Αιτωλικής Συμπολιτείας.
Παράλληλα με τις εκδόσεις των Αιτωλών, στη σχετικά απομονωμένη γεωγραφική περιοχή των Ακαρνάνων, δημιουργήθηκε μια αρκετά σημαντική νομισματοκοπία, παρ' όλο ότι το Κοινόν της Ακαρνανίας δεν έπαιξε πρωτεύοντα πολιτικό ρόλο στην υπόλοιπη Ελλάδα. Απεικονίζονται στα νομίσματα αυτά η προσωποποίηση του Αχελώου ως ανθρωπόμορφου ταύρου, ο Απόλλων Ακτιος, ο Ζευς, η Αθηνά και ο Ηρακλής.
Η αρχαία Αιτωλία κατά τον Στράβωνα (βλ Ι. Νεραντζή "Η χώρα των Αιτωλών")ήταν χωρισμένη στην παραλιακή ζώνη προς νότια του Αράκυνθου με τις πανάρχαιες πόλεις Καλυδώνα, Πλευρώνα, Χαλκίδα, Ωλενό, Πυλλήνη και τις εύφορες πεδιάδες γύρω από τη λίμνη Τριχωνίδα, με κυριότερες πόλεις το Φύταιο, το Τριχώνιο, τις Άκρες και την Μέταπα προς Νότο, και το Αγρίνιο, το Βουκάτιο (Παράβολα), το Φίστυο, το Θέστιο (Βλοχός) προς Βόρεια της λίμνης. Στα βορειοανατολικά ήταν ο τόπος του Θέρμου με το παλαιό ιερό του Απόλλωνος, αργότερα έδρα της Αιτωλικής Συμπολιτείας. Η ορεινή περιφέρεια στα βόρεια και ανατολικά, που με τον καιρό κατακτήθηκε και προστέθηκε στο αιτωλικό έθνος, λεγόταν επίκτητος Αιτωλία. Την κατοικούσαν οι Ευρυτάνες «αγνωστότατοι γλώσσαν και ωμοφάγοι» κατά τον Θουκυδίδη, οι Αγραίοι, οι Απέραντοι, οι Οφιονείς με τις ομάδες των Βομιέων και Καλλιέων και οι Αποδωτοί. Η Ακαρνανία αποτελούσε το δυτικότερο μέρος, από το Ιόνιο έως τον Αχελώο και από τον Αμβρακικό έως τον κόλπο του Αστακού και τις εκβολές του Αχελώου. Ο σημερινός νομός περιλαμβάνει και τον Βάλτο, όπου στην αρχαιότητα κατοικούσαν οι Αμφίλοχοι και οι Αγραίοι.
Τα νομίσματα των Αρχαίων Αιτωλών είναι διασκορπισμένα σε διάφορα Μουσεία του κόσμου και σε ιδιωτικές συλλογές. 'Ενας από τους συλλέκτες τους ήταν και ο Αιτωλοακαρνάνας Αθανάσιος Κουφογιάννης, η συλλογή του οποίου κατέληξε στο δημόσιο. Η ιστορία της δωρεάς ξεκίνησε με μια επιστολή του Κουφογιάννη προς τον Υπουργό Πολιτισμού Γ. Βουλγαράκη. Όταν ο υπουργός λάμβανε την επιστολή του Αλέξη Καραγεώργου στις 12 Ιουνίου δεν μπορούσε να φανταστεί τη συνέχεια. Μια συνέχεια που είχε ως αποτέλεσμα η συλλογή ενός Αιτωλοακαρνάνα ιδιώτη να καταλήξει στο υπουργείο Πολιτισμού, φανερώνοντας όμως και μια προσωπική ξεχωριστή ιστορία. Ήταν η ιστορία του Αθανασίου Κουφογιάννη, που καταγόταν από το χωριό Δορβιτσά του δήμου Πυλλήνης της ορεινής Ναυπακτίας. Ο Αθανάσιος Κουφογιάννης του Δημητρίου γεννήθηκε το έτος 1898 στο χωριό Δορβιτσά Ναυπακτίας. Στο χωριό του έμεινε μέχρι 17 ετών. Το 1919 παρουσιάστηκε στο στρατό και πολέμησε στη Μικρά Ασία με ειδικότητα νοσοκόμου μέχρι τη Μικρασιατική Καταστροφή. Γυρίζοντας από το στρατό άνοιξε εμπορικό κατάστημα στο χωριό Ματαράγκα Αιτωλοακαρνανίας μέχρι το 1935. Μετά το 1935 εργάστηκε περιοδεύοντας όλη την Ελλάδα με την ειδικότητα του αργυραμοιβού. Το 1950 εγκατέστησε στην περιοχή Μενιδίου εργαστήριο αργυραμοιβού. Από το 1965 και μετά έμενε στο χωριό του και κατά διαστήματα έκανε διάφορα ταξίδια. Ήταν ανύπαντρος και έμενε μόνος. Απεβίωσε την 6η Φεβρουαρίου το 1991 σε ηλικία 93 ετών. Με υπομονή και πάθος συνέλλεξε ανεκτίμητης αξίας θησαυρό που περιλαμβάνει 1.833 νομίσματα και 66 αντικείμενα, τον οποίο στο τέλος της ζωής του δώρισε με επιστολή του στον τότε Υπουργό Πολιτισμού κ. Βουλγαράκη στο Ελληνικό Δημόσιο. [top] |
- Ο χαμένος θησαυρός του μπαρμπα-Θανάση
Ηταν πλανόδιος αργυραμοιβός ο μπαρμπα-Θανάσης και μανιώδης συλλέκτης αρχαίων νομισμάτων. Γυρνούσε όλη την Ελλάδα και, εκτός από τα υπολείμματα χρυσού που ξεχώριζε από τα σκουπίδια χρυσοχοΐας διαφόρων εργαστηρίων, έψαχνε μικρούς ή μεγάλους αρχαίους θησαυρούς. Η σημαντικότατη συλλογή του, που βρέθηκε 16 χρόνια μετά τον θάνατό του κρυμμένη σε έναν λιθόκτιστο τοίχο στο σπίτι του, στο χωριό Δορβιτσά Ναυπακτίας, περιλαμβάνει 1.833 νομίσματα.
Ανάμεσά τους, αργυρά αθηναϊκά τετράδραχμα και στατήρες κλασικών χρόνων, 771 χάλκινα (4ου π.Χ.-4ου μ.Χ. αιώνα) και τρεις «θησαυροί»: οι δύο είναι ενετικοί, με 11 αργυρά γρόσια ο ένας και 699 σόλδια ο άλλος, και ο τρίτος είναι νεώτερος με 12 αργυρά ισπανικά του Φιλίππου Γ' (1598-1621) και 66 αρχαία μικροαντικείμενα (δαχτυλίδια, χάντρες, σταυροί, αγαλματίδια).

Ο αργυραμοιβός Αθανάσιος Κουφογιάννης (1898-1991) μάζευε αρχαία νομίσματα επί χρόνια, χωρίς να έχει άδεια. Τελευταία επιθυμία του ήταν να παραδοθούν στο κράτος |
Ο αργυραμοιβός Αθανάσιος Κουφογιάννης (1898-1991), λίγο πριν πεθάνει, στα 93 του χρόνια, αποκάλυψε το μυστικό για την ύπαρξη της αρχαίας συλλογής σε έναν συγγενή του, ζητώντας του μάλιστα, όταν αυτός δεν θα υπήρχε, να την προσφέρει στο Δημόσιο. Χθες, ο υπουργός Πολιτισμού Γ. Βουλγαράκης διηγήθηκε όλη αυτήν την ωραία ιστορία, λέγοντας: «Στις 12 Ιουνίου έλαβα μια επιστολή από τον κ. Αλέξιο Καραγεώργο ο οποίος με ενημέρωνε για την ύπαρξη μιας συλλογής αρχαίων νομισμάτων που είχε στην κατοχή του ο εκλιπών συγγενής του, Α.Κ., όπως και την επιθυμία του να περιέλθει στο Δημόσιο. Τέλη Ιουνίου έγινε η παράδοσή της στο Νομισματικό Μουσείο». Χθες, έγινε η επίσημη τελετή παραλαβής της.
Το περίεργο είναι ότι ώς το 1990 δεν γνώριζε κανείς γι' αυτή τη δραστηριότητα του Μπαρμπα-Θανάση. Ζώντας μόνος του, ως εργένης που ήταν, δεν είχε αναφέρει τίποτα στο συγγενικό του περιβάλλον. Οταν, όμως, αρρώστησε και δέχθηκε τη φροντίδα του ζεύγους Καραγεώργου, ένιωσε την ανάγκη να μοιραστεί το μυστικό του με τον άντρα της ανιψιάς του, τον άνθρωπο που στεκόταν χθες όλο υπερηφάνεια πλάι στον υπουργό. Θυμόταν εκείνη την ημέρα, που του είπε:

Μέρος της συλλογής του Αθανάσιου Κουφογιάννη |
«Είχα τη μανία συλλογής αρχαίων νομισμάτων και, ό,τι παλαιό έβρισκα, το αγόραζα. Εχω μια αρκετά μεγάλη συλλογή, που έχω πληρώσει πολύ ακριβά για να αποκτήσω. Ξεκίνησα να τα μαζεύω σε μια εποχή όπου κανένας δεν γνώριζε αν επιτρέπεται ή όχι η κατοχή και συλλογή τους. Στη συνέχεια, όμως, πληροφορήθηκα ότι δεν μπορώ να τα έχω χωρίς άδεια. Κατά συνέπεια, είναι στα χέρια μου παράνομα. Εάν όμως δεν είχα αυτή τη μανία να τα μαζεύω, θα είχαν φύγει από την Ελλάδα. Εσύ, το μόνο που έχεις να κάνεις, είναι να τα παραδώσεις. Εμένα ποτέ δεν, μου πέρασε από το μυαλό να τα πουλήσω. Πρόσεξε μην περάσει και από το δικό σου μυαλό ο πειρασμός να τα πουλήσεις. Σου έχω απόλυτη εμπιστοσύνη και στα εμπιστεύομαι».

Ο υπουργός Πολιτισμού παρέα με τον Αλέξιο Καραγεώργο, που βρήκε το θησαυρό και τον παρέδωσε |
Τον όρκισε στην προστάτιδα του χωριού του, την Αγία Παρασκευή, για να εκτελέσει την επιθυμία του, αλλά δεν του αποκάλυψε το σημαντικότερο: το πού ακριβώς βρισκόταν η συλλογή. Ο καιρός περνούσε και η κατάσταση της υγείας του χειροτέρευε. «Λόγω της μυστικοπάθειάς του και του ιδιόμορφου χαρακτήρα του, απέφευγα να τον ρωτήσω. Οταν οι γιατροί μάς είπαν ότι ο θάνατός του ήταν ζήτημα ημερών, αποφάσισα να τον ρωτήσω πού βρίσκονταν κρυμμένα τα νομίσματα. Η απάντησή του ήταν: "Θα πάμε μαζί, μόλις βγω από την κλινική". Υστερα από λίγες μέρες, τον Μάρτιο του 1991, απεβίωσε. Ψάξαμε όλο το σπίτι στο χωριό, χωρίς αποτέλεσμα. Τότε, πίστεψα ότι δεν τα είχε εκεί, αλλά δεν μπορούσα να φανταστώ άλλο μέρος. Πέρασαν 16 χρόνια, ώσπου πρόσφατα ο αδερφός του και πεθερός μου, ασβεστώνοντας τον εξωτερικό τοίχο της τουαλέτας, που ήταν στον περίβολο του σπιτιού στο χωριό, παρατήρησε μια πέτρα διαφορετική. Του κίνησε την περιέργεια. Την έβγαλε και πίσω της, μέσα σε ένα κουτί, βρήκαμε τα αρχαία, τυλιγμένα κατά ομάδες μέσα σε πλαστικές σακούλες».
Πανευτυχής, ο Αλέξιος Καραγεώργος τα παρέδωσε στο ΥΠΠΟ, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στον υπουργό Πολιτισμού να πει πως η ιστορία αυτή δείχνει την ευαισθητοποίηση Ελλήνων και ξένων πολιτών, η οποία εκδηλώνεται τελευταία υπέρ της επιστροφής αρχαιοτήτων. Ανακοίνωσε επίσης ότι έχει ολοκληρωθεί η συντήρηση του δεύτερου ορόφου του Νομισματικού Μουσείου κι έδωσε ραντεβού για τα εγκαίνια, το φθινόπωρο.[top]
|